İstanbul Sözleşmesi'nin Feshi Kadınları Yalnızlaştırdı mı?

Türkiye'nin ilk imzacısı olduğu İstanbul Sözleşmesi'nin 15. Yılı geride kalırken, kadın örgütleri sözleşmeden çekilmenin ardından şiddetle mücadelede hak temelli yaklaşımın zayıfladığını ve kadınların kendilerini daha yalnız hissettiğini vurguluyor. İstanbul Sözleşmesi'nin feshiyle birlikte özellikle İstanbul'da yaşayan kadınların kendilerini güvende hissedip hissetmediği tartışma konusu olmaya devam ediyor.

İstanbul Sözleşmesi Neden Önemli?

Türkiye'nin 11 Mayıs'ta imzaladığı İstanbul Sözleşmesi'nin üzerinden 15 yıl geçti. Ancak beş yıl önce cumhurbaşkanı kararıyla sözleşme feshedildi. Kadınlar, sözleşmeden vazgeçmediklerini dile getirerek "İstanbul Sözleşmesi yaşatır" vurgusu yapıyor. Sözleşme, kadına yönelik şiddetin önlenmesi ve bu konuda farkındalık yaratılması açısından büyük önem taşıyordu.

Türkiye Kadın Dernekleri Federasyonu’nun (TKDF) Ev İçi Şiddet Acil Yardım Hattı verilerine göre, nisan ayında 183 çağrı gelirken, yeni açılan 42 vakanın 33’ü ev içi şiddet olarak kaydedildi. Vakaların büyük bölümünde fail eş olurken başvuruların yarısı psikolojik şiddet nedeniyle yapıldı. Şiddete maruz bırakılanların yüzde 94.4’ünü kadınlar oluştururken, başvurularda psikolojik şiddet ilk sırada yer aldı. Şiddet türlerinin dağılımında psikolojik şiddet yüzde 50 ile ilk sırada bulunurken fiziksel şiddet yüzde 32.15 olarak kaydedildi. Sosyal şiddet yüzde 10.71, cinsel ve ekonomik şiddet ise yüzde 3.57 oranında rapora yansıdı.

Kadın Dernekleri Ne Diyor?

Cumhuriyet’e konuşan TKDF Başkanı Canan Güllü, nisan ayında hatta ulaşan çağrıların kadınların en çok en yakınlarındaki erkekler tarafından şiddete maruz bırakıldığını gösterdiğini belirtti. Güllü, şiddetin adresinin çoğu zaman sokak değil, "güvenli alan" denen evler olduğunu vurguladı. Vakaların yarısında psikolojik şiddetin öne çıkmasının çarpıcı olduğunu ifade eden Güllü, kadınların yalnızca fiziksel saldırıyla değil; tehdit, baskı, kontrol, yalnızlaştırma ve korkutmayla yaşamaya zorlandığını söyledi.

Güllü, fiziksel şiddet görünür olduğunda toplumun tepki verdiğini ancak psikolojik şiddetin çoğu zaman sessizce normalleştirildiğini belirterek, "Oysa kadınların yaşam enerjisini, karar alma gücünü ve özgürlüğünü yok eden süreç tam da burada başlıyor" dedi. Güllü, 15 yıl önce İstanbul Sözleşmesi’ni imzalarken kadına yönelik şiddetin insan hakları ihlali olduğunu kabul ettiklerini ancak 2021’de sözleşmeden çekilmenin toplumsal sonucunun ağır olduğunu savundu. Güllü, şiddetle mücadelede hak temelli yaklaşımın zayıfladığını, cezasızlık algısının büyüdüğünü ve kadınların kendilerini daha yalnız hissetmeye başladığını ifade etti. Güllü, "Biz İstanbul Sözleşmesi yaşatır demekten vazgeçmeyeceğiz. Çünkü bu sözleşme yalnızca bir metin değil; önleme, koruma ve yaşam hakkı demektir. Kadınlar yaşamak istiyor ve devletin görevi bu yaşamı korumaktır" şeklinde konuştu.

29 Ekim Kadınları Derneği Başkanı Şenal Sarıhan ise İstanbul Sözleşmesi’nin imzalanmasında Türkiye’deki kadın hareketinin çok önemli bir rolü olduğunu söyledi. Sarıhan, sözleşmenin feshedilmesinin kadına yönelik şiddetin adeta kontrolsüz kalmasına ve şiddete yönelik eylemliliklerin de artmasına sebep olduğunu savundu. Sarıhan, daha önce günde dört cinayet olduğunu söylerken bugün artık sayısını bilemedikleri kadar kadın cinayetlerinin gündeme geldiğini belirtti. Sarıhan, kadınların diğer hakları noktasında da önemli gerilemeler olduğunu ifade etti.

Sarıhan, İstanbul Sözleşmesi’nden çekilme kararını kabul etmediklerini vurgulayarak, 6284 sayılı kanunun sözleşmenin temel ilkelerine dayandığını hatırlattı. Sarıhan, sözlerini şu şekilde noktaladı: "Biz bu sözleşmenin yürürlükten kaldırılması, biçimsel olarak şekli olarak yürürlükten kaldırılmış olmasını da kabul etmiyoruz. Çünkü 6284’ün esas olarak bu sözleşmeye dayalı bir yasa olduğu bilincindeyiz. Bu bilinçle de sözleşmeye yeniden dönülmesini istiyoruz."