Menderes'in Darbe Gecesi: "Mehmetçik mi Darbe Yapacak?"

27 Mayıs 1960 darbesinin yıl dönümünde, Başbakan Adnan Menderes'in o gece yaşadıkları ve darbenin Türkiye siyasi tarihindeki etkileri yeniden gündeme geldi. Menderes'in, "Mehmetçik bana darbe yapmaz" şeklindeki sözleri, darbenin vahametini ve Menderes'in son anlarını gözler önüne seriyor.

Menderes Darbe Öncesi Nasıl Bir Güven İçindeydi?

Darbe öncesinde Adnan Menderes'in, askeri bir müdahale olacağına dair uyarıları dikkate almadığı biliniyor. Demokrat Parti Milletvekili Gıyasettin Emre'nin 2003 yılında Kamuran Akkuş'a verdiği özel röportajda aktardığına göre, Emre, darbe haberlerinin yayılması üzerine Adalet Bakanı Celal Yardımcı aracılığıyla Menderes'ten randevu talep etti. Başbakanlıkta gece saat 24.00'te gerçekleşen görüşmede Emre, Menderes'e endişelerini dile getirerek, "Beyefendi! Harp Okulu kaynıyor. Darbenin ayak seslerini sağır sultan bile duyuyor" dedi.

Menderes'in bu uyarıya cevabı ise şöyle oldu: "Şu nöbet tutan Mehmetçikleri görüyor musunuz? Şu Mehmetçikler, Başvekillerinin, sabahın saat yedisinden gece saat birlere kadar millet için çalıştığını görüyorlar. Bu Mehmetçik mi darbe yapacak!" Menderes'in bu yaklaşımı, onun orduya olan güvenini ve darbe olasılığını ne kadar uzak gördüğünü gösteriyor.

1961 Anayasası ile Askeri Vesayet Kurumsallaştı mı?

27 Mayıs darbesinin ardından hazırlanan 1961 Anayasası, askeri ve bürokratik vesayeti kurumsal hale getirdi. Bu anayasa ile sonraki yıllarda yaşanan 12 Mart, 12 Eylül ve 28 Şubat gibi askeri müdahaleler için zemin hazırlandı. Menderes'in idam sehpasına giderken söylediği sözler ve yazdığı son mektup, Türkiye'nin demokrasi tarihinde derin bir yara olarak kaldı.

Gıyasettin Emre, darbeyi Alparslan Türkeş'in sesiyle radyodan öğrendiğini ve arkadaşlarıyla birlikte teslim olmaya karar verdiklerini belirtti. Emre, yaşadıklarını şu sözlerle aktardı: "Aşağı indik. Baktım ki benim, anahtarını Meclis görevlilerine verdiğim Mercedes arabama bir binbaşı binmiş, tur atıyor. El işareti yaptım, durdu. 'Nedir?' diye sordu, 'Milletvekillerini Harp Okulu'na davet ediyormuşsunuz. Buyurun bizi götürün' dedim. 'Evet, biz siz davarları arıyoruz' karşılığını verdi. Arabaya bindik, bizi Harp Okulu'na götürdü."

İstanbul'da 27 Mayıs Anmaları

İstanbul'da 27 Mayıs darbesinin yıl dönümü çeşitli etkinliklerle anılıyor. Siyasi partiler ve sivil toplum kuruluşları, darbenin demokrasiye etkileri üzerine paneller ve konferanslar düzenliyor. Anma etkinliklerinde, darbenin mağdurları ve demokrasi şehitleri de unutulmuyor.