Maden kentleri için yeni model: Dönüşüm nasıl sağlanacak?

Dünya genelinde fosil yakıtlara olan bağımlılık devam ederken, 9-20 Kasım 2026 tarihleri arasında Antalya'da gerçekleştirilecek COP31 zirvesi öncesinde enerji politikaları yeniden tartışmaya açıldı. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerine göre, 2026 yılında temiz enerji yatırımlarının 2.2 trilyon dolara ulaşması beklenirken; petrol, doğalgaz ve kömüre yapılacak yatırımların ise yaklaşık 1.2 trilyon dolar seviyesinde kalacağı öngörülüyor.

Enerji dönüşümünde güneş enerjisi liderliğini sürdürüyor

Küresel enerji arzındaki değişimde yenilenebilir kaynaklar hızla büyürken, fosil yakıtların kullanımı ekonomik sistemin temelini oluşturmaya devam ediyor. Energy Institute verilerine göre, 2025 yılında yenilenebilir enerji küresel enerji arzındaki büyümenin en büyük kaynağı olurken, bu artışın yüzde 71'ini güneş enerjisi sağladı. Ancak aynı yıl içerisinde fosil yakıtlar dahil tüm büyük enerji kaynakları rekor seviyeye ulaştı.

Türkiye ve bölgedeki enerji geçiş süreçleri açısından kritik olan bu tablo, COP31 öncesi "fosil yakıtlardan uzaklaşma" sözünün ne kadar gerçeğe dönüştüğünü sorgulatıyor. 2023 yılında Dubai'de düzenlenen COP28 zirvesinde yaklaşık 200 ülke, enerji sistemlerinde fosil yakıtlardan “adil, düzenli ve hakkaniyetli bir şekilde uzaklaşma” çağrısında uzlaşmıştı. Ancak bu kararın uygulamaya geçmesi, ulaşımdan sanayiye kadar geniş bir alanda altyapı yenilenmesini gerektiriyor.

Adil geçiş süreci nasıl yönetilecek?

Enerji dönüşümünün en hassas noktalarından biri olan "adil geçiş" kavramı, ekonomik kaybın önlenmesini hedefliyor. Kömür madeni veya termik santral kapatıldığında sadece emisyonlar azalmakla kalmıyor; çalışanların işsiz kalması, yerel işletmelerin zarar görmesi ve belediye gelirlerinin düşmesi gibi riskler oluşuyor. Bu süreçte yeni iş alanlarının yaratılması ve çalışanların yeniden eğitilmesi hayati önem taşıyor.

Dünyadaki başarılı dönüşüm örnekleri, maden kentlerinin ekonomik olarak çökmediğini kanıtlıyor. Endonezya'daki Sawahlunto kömür madenciliğinden turizme yönelirken; Fransa'daki Loos-en-Gohelle yeşil teknolojilere odaklandı. Hollanda'da Heerlen kentinde eski maden sularının ısıtma amaçlı kullanılması, dönüşümün mümkün olduğunu gösteriyor. İstanbul ve çevresindeki sanayi bölgeleri için de bu tür sürdürülebilir modeller, enerji maliyetlerinin yönetimi açısından örnek teşkil edebilir.