Lübnan'da Gerilim Azaldı, İsrail-ABD İlişkileri Sınavda

ABD ve İran arasında imzalanan mutabakatın ardından, İsviçre'de yapılması planlanan teknik görüşmeler ertelenirken, Ortadoğu'da özellikle Lübnan konusunda önemli gelişmeler yaşandı. Dün İsviçre'nin Bürgenstock kasabasında başlaması beklenen görüşmelerin ertelenmesi, bölgedeki gerilimin bir yansıması olarak değerlendiriliyor. ABD Başkan Yardımcısı J. D. Vance de bölgeye yapacağı ziyareti ertelediğini duyurdu. Taraflar arasında Lübnan'daki duruma ilişkin görüş ayrılıkları, görüşmelerin başlamasına engel teşkil ettiği iddia edildi.

Lübnan'da Ateşkes İlanı ve Bölgesel Gerilim

İsrail'in Lübnan'ın güneyinde Hizbullah'a yönelik sürdürdüğü saldırılar, İran yönetimi tarafından kabul edilemez bulunuyordu. Hizbullah'ın saldırısı sonrası Lübnan'da 4 İsrail askerinin hayatını kaybetmesi ve İsrail'in karşılık olarak düzenlediği hava saldırılarında çok sayıda kişinin ölmesiyle gerilim tırmanmıştı. Lübnan Sağlık Bakanlığı, ülkede hayatını kaybedenlerin sayısını en az 47 olarak açıkladı. Bu gergin ortamda, İsrail basınına yansıyan haberlere göre, Lübnan'da bir ateşkes anlaşmasına varıldığı ve ateşkesin başladığı duyuruldu. İsrail devlet televizyonu KAN başta olmak üzere, İsrail Savunma Kuvvetleri (IDF) de Hizbullah ile ateşkesin sağlandığını doğruladı. Ancak İsrailli yetkililer, ordunun Lübnan'ın güneyinde işgal ettiği bölgeden çekilmeyeceğini ve herhangi bir saldırı durumunda karşılık verileceğini belirtti.

ABD Başkanı Donald Trump, önceki gün yaptığı açıklamayla Ortadoğu'da barışın korunmasına yönelik diplomatik sürecin devam ettiğini vurgulayarak İsrail, Hizbullah ve bölgedeki tüm taraflara ateşkes çağrısında bulunmuştu. Ateşkes açıklamasının, İsrail ile ABD yönetimi arasında Lübnan konusunda yaşanan açık fikir ayrılığının hemen ardından gelmesi dikkat çekici bulundu. ABD-İran anlaşmasının ilk maddesi, Lübnan da dahil olmak üzere "tüm cephelerde" askeri operasyonların "derhal ve kalıcı olarak" sona erdirilmesini öngörüyordu.

ABD-İsrail İlişkilerinde Çatlaklar ve Trump'a Eleştiriler

ABD Başkan Yardımcısı J. D. Vance'in İsrail'e yönelik eleştirel açıklamaları, iki müttefik arasındaki ayrışmayı gözler önüne serdi. Vance, "İsrail'de en büyük sorunlarının Başkan Trump olduğunu düşünen herkes uyanmalı ve ülkesinin içinde bulunduğu durumun gerçekliğini görmelidir" ifadeleriyle İsrailli siyasetçileri sert bir dille eleştirdi. New York Times gazetesi, ABD ve İran arasında varılan ön mutabakat sonrası İsrail'deki yankıları aktardığı haber analizde, süreci ABD ve İsrail arasında "kötü biten bir boşanmaya" benzetti. Gazeteye konuşan İsrailli analistler, mutabakatın İsrail'in savaş hedeflerini gerçekleştiremediğini ve İsrail'in Lübnan'da askeri olarak kısıtlanmasının savaş öncesi durumdan bile daha kötü olduğunu belirtti.

Cumhuriyetçi Parti ve Başkan Trump'ın en büyük finansörlerinden Miriam Adelson'un sahibi olduğu “Israel Hayom” gazetesi, Trump'a yönelik sert ifadelerin yer aldığı bir yazı yayımladı. Yazıda, İran ile mutabakata tepki gösterilerek, "(Trump) Aydınlık dünyanın insani çıkarlarına çok ağır zarar verdiniz ve ABD’nin aşağılanmasına yol açan başkan olarak sonsuza dek hatırlanabilirsiniz. Bize, yani İsraillilere ihanet ettiniz" denildi. Washington Post (WP) gazetesinin ABD'li bir yetkiliye dayandırdığı haberinde ise, ABD istihbarat kurumlarının, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun "İran ile kalıcı bir barış anlaşmasına varma çabalarını baltalayabilecek adım atma olasılığının muhtemel olduğu" değerlendirmesinde bulunarak Washington yönetimini uyardığı öne sürüldü. Bu durum, Netanyahu'nun kabinesindeki bakanların açıklamaları nedeniyle ABD nezdinde zor durumda kaldığı ve gerilimi azaltmaya çalıştığı iddialarını güçlendirdi.

Hürmüz Boğazı'nda Geçişler Hızlandı ve NATO Zirvesi Beklentisi

ABD ile İran arasında varılan mutabakatın ardından gözlerin çevrildiği Hürmüz Boğazı’nda, ticari gemi geçişlerinde bu ayın başından bu yana en yüksek seviyeye ulaşıldı. AA'nın haberine göre, önceki gün toplam 25 gemi Hürmüz Boğazı'ndan geçti. Bu rakam, 1 Haziran'dan bu yana kaydedilen en yüksek ticari gemi geçişi oldu. İran'dan yapılan açıklamada, Hürmüz Boğazı'ndan geçiş yapmak isteyen tüm başvuru sahiplerine, 60 günlük süre boyunca geçiş izni verileceği belirtildi. Bu süre zarfında güvenlik, emniyet ve çevre hizmetleri ile ilgili gemi sahiplerinden ücret tahsil edilmeyecek ve söz konusu ücretlerden İran hükümeti sorumlu olacak. Ancak Lübnan konusunda yaşanan gerginliğin ardından İran Devrim Muhafızları’ndan yapılan açıklamada, İsrail’in Lübnan’dan, ABD’nin ise bölgeden çekilmesi şartları sağlanana kadar ticari gemilerin geçişine izin verilmeyeceği duyuruldu. Bu açıklama, İsrail ve Hizbullah arasında ateşkese varılmasından önce yapıldı.

ABD Başkanı Donald Trump, hizmete giren yeni Başkanlık uçağı Air Force One için düzenlenen törende yaptığı konuşmada, "Bununla çok seyahat edeceğiz. Yakında Türkiye'ye de gideceğiz" diyerek 7-8 Temmuz tarihlerinde Ankara'da yapılacak NATO Zirvesi'ne katılacağının sinyalini verdi. ABD Başkan Yardımcısı J. D. Vance ise NATO Zirvesi için "Tarihin en önemli NATO zirvesi olacak" değerlend