İsviçre'de Kritik ABD-İran Görüşmeleri: Gözler Bürgenstock'ta

ABD ve İran arasındaki krizlerin çözümü ve savaşın durdurulmasını öngören 14 maddelik mutabakatın imzalanmasının ardından taraflar, İsviçre'de görüşmelere başladı. İsviçre'nin Bürgenstock kasabasında bugün teknik düzeyde başlaması beklenen görüşmeler, Lübnan'daki son gelişmeler nedeniyle bir gün gecikmeyle gerçekleşiyor. Diplomasi trafiğinin yoğunlaştığı İsviçre'ye, her iki ülkeden de üst düzey yetkililer intikal etti.

Üst Düzey Katılım ve Müzakere Süreci

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ve ABD Orta Doğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff, görüşmelere katılmak üzere İsviçre'ye hareket etti. Axios'un haberine göre, Witkoff'un İran ile olası bir anlaşma konusunda ilk tur görüşmelerin düzenlenmesi beklenen İsviçre'ye gittiği iddia edildi. Eski ABD Başkanı Donald Trump'ın damadı Jared Kushner'ın da halihazırda İsviçre'de olduğu belirtildi. Suudi Arabistan merkezli Al Arabiya haber kanalına göre, İran heyetine ise Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf liderlik ediyor. Heyette Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreter Yardımcısı Ali Bakıri, Merkez Bankası Başkanı Abdülnasır Himmeti, Petrol Bakan Yardımcısı Hamid Bord, Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi ve Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi gibi önemli isimler yer alıyor.

AA'ya konuşan Pakistan kaynakları, görüşmelere arabulucu sıfatıyla Pakistan ve Katar'dan da yetkililerin katılacağını bildirdi. Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ve Pakistan İçişleri Bakanı Muhsin Nakvi'nin de İsviçre'de olacağı öğrenildi. Mutabakatın imzalanmasının ardından, tarafların nihai anlaşma için İran'ın nükleer programı ve yaptırımların kaldırılması gibi konularda kısa süre içinde 60 günlük müzakere sürecine başlaması bekleniyor.

Lübnan Krizi ve Hürmüz Boğazı Gerilimi

Görüşmelerin başlamasına rağmen Lübnan meselesi, ABD ve İran arasındaki tansiyonu artırmaya devam ediyor. İsrail ve Hizbullah arasında önceki gün varılan ateşkesten saatler sonra İsrail, Hizbullah'ın saldırılarına yanıt verdiğini söyleyerek Lübnan'ın güneyini yeniden vurdu. İsrail ordusu, gece boyunca Lübnan'ın güneyindeki İsrail güçlerine karşı "50'den fazla roket fırlatıldığını" belirtirken, düzenledikleri yeni saldırılarda 28 kişinin hayatını kaybettiğini açıkladı. Hizbullah Genel Sekreteri Naim Kasım, Lübnan'daki mevcut durumu "hayatımızın en tehlikeli aşaması" sözleriyle ifade etti. Bu saldırılar, ABD-İran mutabakatını olumsuz etkileyen önemli bir faktör olarak öne çıkıyor.

Diğer yandan, İran Devrim Muhafızları Ordusu Deniz Kuvvetleri Komutanlığı, ABD'nin mutabakat sorumluluklarını yerine getirmemesi ve İsrail'in Lübnan'a saldırılarını sürdürmesi nedeniyle Hürmüz Boğazı'nı gemi trafiğine kapattığını duyurdu. Ancak ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, "55 geminin geçişiyle uluslararası su yolundaki güvenli geçiş korunurken, bu gemiler 17 milyon varilden fazla petrol taşıdı" diyerek Hürmüz Boğazı'nın açık olduğuna işaret etti. Bu durum, bölgedeki gerilimin boyutunu gözler önüne seriyor.

İran'a Fon Çalışması ve Çin'in Rolü

Wall Street Journal'ın haberine göre, ABD ile Katar'ın, dondurulmuş milyarlarca dolarlık fonun İran'ın "insani yardım harcamaları" için kullanılabilir hale getirilmesine yönelik bir plan üzerinde çalıştığı iddia edildi. Konuya ilişkin bilgi sahibi kaynaklar, Washington ve Doha'nın, Katar'da tutulan 6 milyar dolardan başlayarak İran'ın dünya çapında dondurulmuş tahmini 100 milyar dolarlık nakit varlığının bir kısmına erişimini sağlamayı amaçladığını belirtti. Bu gelişme, müzakereler öncesi İran'a yönelik olası bir iyi niyet göstergesi olarak değerlendiriliyor.

ABD merkezli CNN'de yer alan analizde, ABD ve İran arasındaki savaşın asıl galibinin Çin olduğu ifade edildi. Analizde, savaşın başlamasından dört ay sonra İran'da rejimin hala ayakta olduğuna dikkat çekilirken, savaşın "Amerikan gücünün sınırlarını ortaya koyduğu" iddia edildi. Çin'in savaş esnasında diplomatik nüfuzunu artırdığı ve kendisini 'barış ve denge unsuru' olarak konumladığı vurgulandı. Çin'deki uzmanlar, İran'daki savaşın ABD'nin 'Süveyş anı' olabileceğine yönelik yorumlar yaparken, Global Times'da yayınlanan bir köşe yazısında, "Süveyş krizi sırasında İngiliz İmparatorluğu’nun üzerine gölge düşüren sahne, şimdi de Hürmüz Boğazı’nda ABD için tekrar mı yaşanıyor?" sorusu soruldu. Bu tespitler, küresel güç dengelerindeki potansiyel değişimlere işaret ediyor.

İstanbul'dan da yakından takip edilen bu gelişmeler, uluslararası siyasetin ve enerji piyasalarının geleceği üzerinde önemli etkilere sahip olabilir.