İstanbul’dan İslamabad Mutabakatı: ABD-İran krizinde yeni dönem

ABD ve İran arasında nisan ayından bu yana devam eden gerilim ve müzakere süreci, Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif’in “uzlaşı metni hazır” açıklaması ve ABD Başkanı Donald Trump’ın “harika bir anlaşma yaptık” sözleriyle tarihi bir dönüm noktasına ulaştı. İslamabad Mutabakatı olarak adlandırılan ön metnin detayları netleşirken, tarafların bu hafta sonu Cenevre’de bir araya gelmesi bekleniyor. İstanbul’un küresel ticaret ve enerji rotaları üzerindeki stratejik konumu nedeniyle, özellikle Hürmüz Boğazı’nın statüsüyle ilgili maddeler kentteki iş dünyası ve lojistik sektörü tarafından yakından izleniyor.

İran’ın şartı ne? Uranyum imha değil seyreltme

TRT Haber Tahran Temsilcisi Harun Aykaç’ın aktardığı bilgilere göre, İran Dışişleri Bakanı Abbas Arackçı’nın “İslamabad Mutabakatı” olarak adlandırdığı ön metinde Tahran yönetimi, en sancılı konu olan nükleer meseleyi ikinci bir zaman dilimine bırakmayı kabul etti. İran, zenginleştirilmiş uranyumun ülke dışına çıkarılmasına kesin bir şerh koyarak, bunun yerine stokların “seyreltilmesi” yöntemini öneriyor. Hürmüz Boğazı’nın ticari trafiğe açılması öngörülürken, güvenliğin eski statüye dönmeyerek İran ve Umman kontrolünde kalması şart koşuluyor. Tahran’ın masadaki diğer öncelikleri arasında İsrail’in Lübnan saldırıları dahil bölgedeki tüm cephelerde savaşın sonlandırılması ve İran’ın uluslararası sistemdeki mal varlıklarının iadesi yer alıyor.

Washington’ın 5 maddelik planı ve 60 günlük takvim

ABD tarafında ise nisan başındaki ateşkesten bu yana devam eden “vurduk-anlaştık” döngüsünün kırılması hedefleniyor. TRT Haber Washington Muhabiri Tuna Şanlı’nın aktardığı ve üst düzey bir ABD’li yetkiliye dayandırılan 5 maddelik plan şu başlıkları içeriyor:
- Nükleer Materyallerin Tahliyesi: ABD, stokların imhası ve İran dışına çıkarılması konusunda ısrarını sürdürüyor.
- Nükleer Programın Sonu: Programın tamamen bitirilmesi talep ediliyor.
- Uyum Şartlı İade: Dondurulmuş fonların serbest bırakılması için “anlaşmaya tam uyum” şartı aranıyor.
- Hürmüz Boğazı: Ablukanın kaldırılması ve boğazın tamamen açık kalması planlanıyor.
- Terör Finansmanı: Bölgesel gruplara sağlanan finansal desteğin kesilmesi isteniyor. ABD’li yetkililer mevcut metni “kapsamlı anlaşmanın temeli olacak bir mutabakat zaptı” olarak tanımlarken, imza atılması durumunda asıl anlaşma için 60 günlük bir “teknik müzakere süreci” başlayacağı kaydedildi.

“Bitiş çizgisinde değiliz ama yakınız”

Washington ve Tahran arasında yavaş yavaş ortak bir dil kullanılmaya başlandığına dikkat çekiliyor. Başkan Trump ve Bakan Arackçı’nın aynı gün içinde basını “yanlış bilgi servis etmekle” eleştirmesi bu durumun işareti olarak yorumlandı. ABD Başkan Yardımcısı Vance’in de sürece ilişkin “itidalli olunmalı” çağrısında bulunduğu belirtildi. Buna karşın, Washington yönetimi İran’daki “çift başlılık”tan endişe duy