Çöp yakma teşviki deniz ve hava kirliliğini artırıyor

Akdeniz kıyılarında yapılan son bilimsel araştırmalar, Alanya bölgesindeki mikroplastik yoğunluğunun Türkiye'nin Akdeniz kıyıları için daha önce bildirilen en yüksek değerlerin 2 ila 65 katına ulaştığını gösterdi. Mikroplastik Araştırma Grubu verilerine göre; Adana ve Mersin kıyılarında başlayan plastik kirliliği bu yıl Kemer, Fethiye ve Alanya'ya kadar genişledi.

Alanya kıyıları mikroplastik rekoru kırdı

Yapılan incelemelerde, Alanya kıyısında belirlenen dört istasyonun tamamında mikroplastik seviyelerinin çarpıcı boyutlara ulaştığı tespit edildi. Araştırmada bulunan parçacıkların yüzde 59 ila 93'ünün geri dönüşüm tesislerine özgü işlem izleri taşıdığı belirlendi. Bu durum, kirliliğin kaynağının doğrudan atık işleme süreçleriyle bağlantılı olduğunu kanıtlıyor. İstanbul ve çevresindeki deniz kullanımı açısından da kritik olan bu kirlilik dalgasının, Doğu Akdeniz akıntı sistemiyle taşınarak geniş bir alana yayılması bekleniyor.

Plastik atık ithalatı son 10 yılın zirvesinde

Türkiye'nin plastik atık yönetimi, küresel ticaretin etkisiyle büyük bir krizle karşı karşıya. Çin’in 2017 yılında plastik atık ithalatını yasaklamasının ardından Türkiye, Avrupa'nın plastik atık gönderdiği ana ülkelerden biri haline geldi. Verilere göre, Nisan ayında Türkiye’nin aylık plastik atık ithalatı 80 bin tonun üzerine çıkarak son 10 yılın en yüksek seviyesine ulaştı. Bu atıkların önemli bir bölümünün Adana ve Mersin'deki geri dönüşüm tesislerine gönderildiği belirtiliyor.

Çöp yakma teşvikleri kirliliği artırıyor mu?

Enerji politikaları Uzmanı Önder Algedik, sorunun sadece denizlerdeki plastiklerle sınırlı olmadığını vurguladı. Algedik, 2016 ve 2019 yıllarındaki düzenlemelerle çöp yakmanın devlet tarafından desteklenen ve elektrik üretiminin teşvik edildiği bir sisteme dönüştüğünü ifade etti. Bu durumun çöp yakma oranlarını artırdığını belirten Algedik, "Denizleri kirletmiyoruz denen sistemin, aslında havayı da kirlettiğini" savundu. Uzmanlar, Türkiye'nin hava sahasının da adeta bir "çöp toplama sahası" haline geldiği konusunda uyarıda bulunuyor.

Yağışlar ve kaçak deşarjlar kirliliği tetikliyor

2025-2026 sezonunda Akdeniz Bölgesi'nde görülen istisnai yoğun yağışların, karadaki plastiklerin su sistemlerine taşınmasını kolaylaştırdığı değerlendiriliyor. MGM kayıtlarına göre artan debi ve yüzey akışı; Seyhan, Ceyhan ve Tarsus Çayı gibi akarsular üzerinden kirliliği denizlere taşıyor. Daha önce Adana'daki sulama kanallarında yapılan bir araştırma, geri dönüşüm tesislerinden kaynaklanan kaçak deşarjların kanal boyunca mikroplastik miktarını 13ası kata kadar artırdığını ortaya koydu. İncelenen üç kanaldan saatte 5.3 milyardan fazla mikroplastik parçacığının taşınabileceği hesaplandı.

Uzmanlar, kirliliğin temel nedeninin sadece denize çöp atılması değil; atığın Türkiye'ye nasıl sokulduğu, nasıl işlendiği ve ne kadarının geri dönüştürülemediği olduğunu belirtiyor. İstanbul gibi büyük sanayi ve nüfus merkezlerinin de benzer atık yönetimi süreçlerinden etkilenme riski bulunuyor.