20 milyar dolarlık rafineri dünyaya jet yakıtı satıyor

Afrika'nın en zengin iş insanı Aliko Dangote, Orta Doğu'da ABD ve İran arasında Şubat ayından bu yana devam eden çatışmaların etkisiyle servetini 5 milyar dolardan fazla artırdı. 28 Şubat tarihinde başlayan ABD-İsrail-İran savaşının ardından enerji piyasalarındaki tedarik sorunları, Nijerya'daki 20 milyar dolar değerindeki yeni petrol rafinerisini küresel bir ticaret merkezine dönüştürdü.

Orta Doğu krizi Dangote Rafinerisi'ni nasıl büyüttü?

Dünya genelinde petrol ve doğal gaz tedarikinin zorlaşması, yakıt fiyatlarının yükselmesine neden olurken, 69 yaşındaki Aliko Dangote'nin şirketine büyük bir fırsat sundu. S&P Global Energy başkan yardımcısı Daniel Evans'ın verilerine göre, Dangote Rafinerisi nisan ve mayıs aylarında dünyanın en büyük jet yakıtı ihracatçısı konumuna yükseldi. Şirketin açıklamalarında, rafineriden yapılan jet yakıtı sevkiyatlarının bu yıl ilk kez ABD pazarına ulaştığı belirtildi.

Dangote Industries başkan yardımcısı Devakumar Edwin'e göre, şirket geçen ay Avrupa'nın en büyük jet yakıtı ve dizel tedarikçisi haline geldi. Afrika kıtasındaki petrol üretim kapasitesi günlük 9 milyon varil olsa da, rafinerilerin çoğunun hükümet kontrolünde olması ve birçoğunun faal olmaması, kıtayı dışa bağımlı kılıyor. Bu durum, Dangote'nin tesisini Akdeniz ve Avrupa ülkeleri için vazgeçilmez bir alternatif haline getirdi.

Afrika ülkeleri için "can simidi" rolü

Analist Matthew Tracey-Cook, İran savaşı patlak verdiğinde Dangote Rafinerisi'nin, daha önce Basra Körfezi'ne bağımlı olan alıcılar için bir can simidi hâline geldiğini ifade etti. Cook ayrıca, nisan ayına kadar Kenya'daki benzin istasyonlarının neredeyse yüzde 30'unda yakıt sorunu yaşandığını vurguladı. Rafineri aynı zamanda petrol ürünlerinde Orta Doğu'ya bağımlı olan Güney Afrika için de ana dizel ve jet yakıtı tedarikçisi konumuna yükseldi.

Yeni yatırımlar ve büyüme hedefleri neler?

Servetindeki artışla birlikte Dangote, Nijerya'da tekelcilik yapmakla eleştirilerin odağında bulunuyor. İnsan hakları avukatı Deji Adeyanju, milyarderin hükümet üzerinde aşırı nüfuz sahibi olduğunu iddia ederken; Dangote ise devletin petrol akışını engellediğini savunuyor. Buna rağmen iş insanı, üretim kapasitesini ikiye katlamayı hedefliyor.

Şirketin büyüme stratejileri kapsamında, Ağustos ayı başında Kenya Cumhurbaşkanı William Ruto ile 17 milyar dolarlık yeni bir rafineri kurulması konusunda anlaşma sağlandığı biliniyor. Şirket ayrıca 11 Afrika ülkesini kapsayacak dev bir boru hattı inşa etmeyi planlıyor. İstanbul ve bölge ekonomisi üzerindeki enerji maliyetlerinin artış potansiyeli, bu tür küresel tedarik zinciri değişimlerinden doğrudan etkilenmektedir.